 |
|
::
Ekonomi ve İst. Bölümü / B- Türkiye'de Zeytincilik |
|
|
|
B-1. TÜRKİYE ZEYTİN ÜRETİM
BÖLGELERİ |
Toplam 81 ilimizin %45’inde (36 il) zeytin üretimine rastlanmaktadır. 595.000 ha
olan Türkiye zeytin alanları , toplam tarım alanlarının %2’sini ve bağ-bahçe
alanlarının ise %22’sini oluşturmaktadır. Zeytinliklerin yaklaşık %75’i dağlık
kır arazilerde olup ancak %8’i sulanmaktadır. Sulanan zeytinliklerin çoğunda
sofralık üretim hakimdir.
2000 yılı itibariyle 1.800.000 ton olan Türkiye dane zeytin üretiminin
yarısından fazlası (%55), sırasıyla Aydın (%24), Balıkesir (%17) ve İzmir (%14)
illerinde yapılmaktadır. Yaklaşık 98 milyon olan ağaç sayısı giderek
artmaktadır.
 |
|
B-1.1. Zeytin Üretiminin Değerlendirilmesi |
|
Türkiye üretiminin %70’6sı yağlık , %29,4’ü sofralık olarak
değerlendirilmektedir. . Zeytin üretiminin %71’i Ege bölgesindedir.
 |
|
B-2. Ham Dane Üretimi ve Sorunları |
* Fidan üretimi, ülke genelinde ihtiyaç duyulan standart zeytin çeşitleri ile
sertifikalı olarak bölge özellikleri de dikkate alınarak planlamalıdır.
* Yeni tesis edilecek ve mevcut zeytinliklerimizde verimliliği arttırmak
amacıyla kültürel önlemlerin uygulanmasında modern teknikler kullanılmalıdır.
* 4086 sayılı kanun yeniden gözden geçirilerek güncelleştirilmelidir. Örneğin
cezaların caydırıcılığını kaybetmesi yanında zeytinliklerin dahil olduğu yeni
imar planlarının yapılması aşamasında bilimsel kurumlarca (Araştırma
enstitüleri, üniversiteler gibi) hazırlanacak ÇED raporunun esas alınacağı şartı
kanuna ilave edilmelidir.
Genel olarak ham dane zeytin, zeytinyağı, ve sofralık zeytin üretimi, tüketimi,
ithalat ve ihracatını bir bütün olarak ele alan istikrarlı tedbir ve
düzenlemeler gerçekleştirilmelidir. |
|
B-3. Türkiye Zeytinyağı Sektörü |
Türkiye'de çeşitli ölçeklerde olmak üzere 850 civarında zeytinyağı fabrikasının
bulunduğu, üretim kapasitesinin 270.000 tonu aştığı tahmin edilmektedir. Zeytin
üretimindeki peryodisite nedeniyle "çok ürün" yıllarında kapasite yetersizliği,
"az ürün" yıllarında ise atıl kapasite ortaya çıkmaktadır. Genelde kapasite
kullanımı %50 civarındadır.
|
Ülkeler |
Zeytinyağı |
Sofralık zeytin |
|
Türkiye |
126 |
153 |
|
AB
(Avrupa Birliği) |
113 |
138 |
|
DÜNYA |
128 |
121 |
xTürkiye mevcut tüketim ve ticaret dengesine göre gerek zeytinyağı
gerekse sofralık zeytin üretiminde kendine yeterli durumdadır. Ancak
ülkemizde kişi başına zeytinyağı tüketimi 1970-79 yıllarında 2,2 kg/kişi,
1980-89 yıllarında 1,3 kg/kişi iken günümüzde 1 kg/kişi’ye düşmüştür.. Bu
nedenle ülkemizde zeytin üretimi arttırılmalıdır. Oysa kişi başına tüketim;
Yunanistan’da 23 kg, İspanya’da 13 kg ve İtalya’da 12 kg’ AB ortalaması ise
4,5 kg’dır.
Ülkemizin zeytinyağı ve sofralık zeytin bilançosu aşağıda özetlenmiştir.
Türkiye
Zeytinyağı Ticareti (1,000 ton, ortalama)
|
Yıllar |
Üretim |
İthalat |
Tüketim |
İhracat |
|
1980-84 |
101,0 |
5,4 |
73,3 |
34,0 |
|
|
74,0 |
4,1 |
54,3 |
24,7 |
|
1990-94 |
80,8 |
0,3 |
52,8 |
18,0 |
|
1995-99 |
104,0 |
0,6 |
73,7 |
39,4 |
|
2000/01 |
175,0 |
0,0 |
72,5 |
92,0 |
|
2001/02 |
65,0 |
0,0 |
55,0 |
28,0 |
|
|
B-3.1. Türkiye Zeytinyağı Sektörünün Sorunları |
* Türkiye zeytinciliğinin dünya zeytinciliği ile entegre olabilmesi bakımından
1999 yılından itibaren üyeliğinden tek taraflı olarak ayrıldığımız Uluslar arası
Zeytinyağı Konseyine (UZK) yeniden üye olmak AB’ne giriş hazırlıklarının bir
parçası olacaktır.
* Son yıllarda modern kontinü sistemlerin ülke çapında artışına ve klasik
sistemlerin azalışına rağmen, kaliteli zeytinyağı üretiminde bazı olumsuzluklar
görülebilmektedir. Bunlar; zeytin sineği mücadelesinde yetersizlik, geç hasat,
uygun olmayan hasat şartları (dip ve hasarlı zeytin) yağa işleme öncesi uzun
süre uygun olamayan şartlarda (çuval vb.) zeytinlerin bekletilmesi, modern
sistemlerde kontrolsüz ısıl işlem ve sıcak su kullanımı yağ kalitesi üzerine
olumsuz etki yapmaktadır.
* Ülkemizde üretilen zeytinyağları genelde uygun olmayan şartlarda
depolanmaktadır.
* Ülkemiz zeytin çeşitlerinden uluslar arası piyasa normlarına ve isteklerine
göre kaliteli yağ elde edilmesi her zaman mümkündür. Yeter ki modern sistemlerin
ve uygun hasat şartlarının gerçekleşmesi sağlansın.
* Zeytinyağı üretiminin önemli bir kısmı ihracata konu olması ve dış pazar
payının korunması, sanayicilerin ucuz hammadde temin etmesi ve üreticilerin
maliyetinin azaltılması için zeytinyağında “PRİM SİSTEMİ” uygulaması istikrarlı
bir şekilde sağlanmalıdır. Bu üretim sezonunda (2002/03) tarafımızdan yapılan
hesaplamalara göre kg başına en az 70 cent prim verilmesi gerekmektedir.
|
|
B-4. Türkiye Sofralık Zeytin Sektörü |
|
Ülkemiz sofralık zeytin üretiminde dünyada ilk sıralarda yer almasına rağmen
ihracatta arzu edilen düzeyde değildir. Bunu sağlamak için, dış Pazar
taleplerine uygun üretim yapabilecek, yüksek kapasiteli (en az 1000ton) modern,
mekanizasyona dayalı, rantabl entegre tesislerin kurulması teşvik edilmelidir.
Türkiye Sofralık Zeytin Ticareti
(1,000 Ton,
ortalama)
|
Yıllar |
Üretim |
İthalat |
Tüketim |
İhracat |
|
1980-84 |
116,0 |
0,0 |
112,1 |
6,8 |
|
|
104,0 |
0,0 |
100,7 |
6,0 |
|
1990-94 |
128,0 |
0,0 |
104,4 |
15,4 |
|
1995-99 |
151,4 |
0,0 |
133,4 |
25,0 |
|
2000/01 |
224,0 |
0,0 |
125,0 |
32,0 |
|
2001/02 |
75,0 |
0,0 |
100,0 |
25,0 |
|
|
B-4.1. Türkiye Sofralık Zeytin Sektörü
Sorunları |
Sektörün kullandığı başta ham dane zeytin olmak üzere tüm girdi maliyetlerinin
azaltılması gerekmektedir. Bu amaçla zeytinyağında olduğu gibi sofralık zeytin
üretiminde de “PRİM SİSTEMİ” uygulanmalıdır.
* Ülkemizde sofralık zeytin işleme sektörü genellikle küçük aile işletmeciliği
yapısındadır. Bu nedenle önce mevcut tüm sofralık zeytin işleyen ünitelerin
sayısı tesbit edilmeli ve istenilen şartlara haiz olmayan ünitelere çalışma izni
verilmemesi yada sektörde çalışan kişi ve kurumları mağdur etmemek için uzun
vadeli düşük faizli krediler verilerek, küçük işletmelerin birleşip kooperatif
veya şirket bilinci altında organize olarak alt yapının ıslah edilmesi
sağlanmalıdır.
|
|
 |
|
|
|
|
