Endüstriel zeytin üretiminde çok yaygın kullanılan bir yöntemdir. Çünkü bir yada daha az yıllık dalların daha küçük parçaları kullanılmakta ve her ana bitki bol miktarda üretim mataryali sağlamaktadır. Bu yöntem ana bitkiden ayrıldıktan sonra hormona batırılan ve özel çevresel şartlara bırakılan yeşil dal çeliğinin köklenme kapasitesine dayanmaktadır. Çelikler belli aralıklarla sislenen bir serada köklenmeyi sağlayıcı ortam içeren bir yastığa dikilmektedir. Köklenmenin başlaması ve oluşumu için köklenme sürecinde yaprakların temel işlevinin (özümleme) muhafaza edilmesi önemlidir. Bu metotla üretimde iyi bir köklendirme yapabilmek için göz önüne alınması gereken fakörler şunlardır.

KÖKLENMEYE ETKİ EDEN FAKTÖRLER

1-ÇELİK MATERYALİNİN SEÇİMİ

a- Ana Bitkinin Beslenmesi : İyi beslenen, tercihen sulanan yeşil aksam ve ürün dengesi iyi olan genç damızlık ağaçlardan alınan çeliklerin köklenme yüzdesi daha yüksek olmuştur. Ayrıca damızlıkların hastalık ve zararlılar açısından kontrolleri yapılmalıdır.

b- Ana Bitkinin Yaşı : Özellikle köklenmesi zor olan bitkilerde önemlidir. Genellikle genç bitkilerden alınan çelikler yaşlı ve olgun ağaçlardan alınan çeliklere oranla daha çabuk köklenirler. Bunun için üretim amaçlı özel damızlıklar tesis edilmeli ve damızlıktaki fidanlar heryıl dipten kesilerek yeni sürgün vermeye teşvik edilmelidir.


c- Çelik tipleri : Zeytinin bir yıllık yarı odunsu sürgününden üç tip çelik elde edilir.
Dip çelik : Sürgünün dip kısmındaki 12-15 cm uzunluğundaki çeliktir.
Orta çelik : Sürgünün orta kısmındaki 12-15 cm uzunluğundaki çeliktir.
Uç çelik : Sürgünün uç kısmında kalan çeliktir.

Çeliklerin dip, orta ve uç kısımlardan alınmış olmaları uygulamada az da olsa farklı sonuçlar vermiştir. Yaz aylarında alınan çelikler için dip kısımlar, ilkbaharda alınan çelikler için ise orta kısımların kullanılması önerilmektedir. İlkbaharda alınan çelikler bir önceki yılın sürgününden, yaz aylarında alınacak çelikler ise o yılın sürgününden alınmalıdır.

d- Çelik Alma Zamanı : Zeytin çelikleri yıl içerisinde iki devrede alınmaktadır. İlkbahar devresi
(Mart -Nisan ) Sonbahar devresi (Ağustos-Eylül ) çelikler alındığında daha iyi sonuç alınmaktadır.
e-Çeliklerin çeşit farklılığının köklenmeye etkisi : Yapılan denemelerde farklı çeşitler farklı köklenme yüzdesi göstermiştir.
Domat % 10-15
Memecik % 30-35
Ayvalık % 60-70
Gemlik % 80-90
Manzanilla % 95-100

2-ÇELİKLERE UYGULANACAK İŞLEMLER

a- Çelik hazırlanması : Çelikler 4-6 yapraklı 12-15 cm uzunluğunda dipteki gözün hemen altından düz olarak, uçta ise gözün hemen üzerinden meyilli olarak kesilir. Bu şekilde hazırlanan çelikler sayımı ve hormonlamayı kolaylaştırmak için 25 lik demetler halinde biraraya getirilir.

b- Çeliklere hormon uygulaması : Pratikte en fazla kullanılan IBA’nın 4000 ppm lik dozudur. Çelikler hormona dipten 2-2,5 cm lik kısmı girecek şekilde 5 saniye süre ile batırılır, bir süre alkolün uçması beklenerek sisleme serasındaki köklendirme yastıklarına dikilir. Dikim m2 ye 800-1000 Adet çelik gelecek şekilde ve çeliğinde 3-4 cm’ lik kısmı köklendirme ortamına girecek şekilde yapılır.

c- Hormon hazırlanması :
4000 ppm IBA
4 gr IBA + 450 cc % 96’lık Etil alkol + 550 cc saf su
4 gr IBA 450 cc alkolde tamamen eritilir üzerine 550 cc saf su konur. Renkli bir şişede ve buzdolabında solüsyon 1-1,5 ay kullanılabilir. 250 cc lik hormon solusyonu ile 800-1000 çeliğe uygulama yapılabilir.
Hazırlanan bu solüsyon 25 lik çelik demetinin girebileceği büyüklükte bir behere konur. Beher içerisinde hormonun yüksekliği 2-2,5 cm olmalıdır.

3-KÖKLENDİRME SIRASINDA ÇEVRE KOŞULLARI

a- Köklendirme Ortamı : İdeal bir köklendirme ortamı, iyi havalanmayı sağlayacak poroziteye ve yüksek su tutma kapasitesine sahip aynı zamanda süzek olmalıdır. Mantar ve bakterilerden arındırılmalıdır. En iyi köklendirme ortamı olarak perlit kullanılmaktadır. Perlit PH sının nötre yakın olması, havalanma ve su tutma kabiliyetinin yüksek oluşu nedeniyle tercih edilmektedir. Perlit ya saf olarak yada torf ile karıştırılarak kullanılabilmektedir.Köklendirme ortamı sterilize edilmek suretiyle 3-4 yıl kullanılabilmektedir. Sterilizasyon form aldehit veya metil bromid ile yapılmaktadır.

b- Sıcaklık : Çeliklerin köklenme periyodu boyunca sıcaklığın 20-22 oC ‘de sabit tutulması iyi sonuç vermektedir. Sera içi sıcaklığı dışarının ısısına göre ayarlanmalıdır. Dışarının ısısı düşük olduğunda sera ısıtılmalıdır. Seranın dışındaki sıcaklık istenilen derecenin üzerine çıktığında ise seranın kireç veya çeşitli boya maddeleri yada telis gibi materyallerle gölgelenmesi gerekmektedir.
c- Nem : Bu üretim tekniğinde ortamda sürekli ve belirli düzeyde nisbi nem bulundurulmalıdır. Ortam nemi % 90-95 civarında tutulmalıdır. Sislemede kullanılan suyun sıcaklığı 14-18oC olmalı kireç kapsamı düşük olmalıdır.
d- Işık : Yapraklı olarak dikilen çeliklerin fotosentez yapabilmeleri için ışığa gereksinmeleri vardır.

Yeşil dal çeliği ile üretimde üç dönem bulunmaktadır. Bunlar; Köklendirme, Sertleştirme(Pişkinleştirme), Yetiştirme dönemleridir.

Köklendirme Dönemi
Çelikler damızlık ağaçların 1 yıllık sürgünlerinden (ortalama çapı 2,5-3 mm) alınarak, 15-20 cm uzunluğunda ve üzerlerinde 6-8 yaprak olacak şekilde hazırlanırlar. Hazırlanan çelikler 25 lik demetler halinde 2,5 cm yüksekliğindeki IBA içerisine 5 sn daldırılırlar. Daha sonra önceden ıslatılan perlite m2’ye 800-1000 çelik gelecek şekilde dikilir. Dikimle birlikte sislemeye başlanır. Sislemenin amacı yaprakların üzerinin bir film tabakası halinde su ile kaplanmasıdır. Sisleme aralığı ve süresi hava koşullarına göre ayarlanmalıdır. Köklendirme dönemi 2-2,5 ay sürer. İyi bir köklenmede 3-4 cm uzunluğunda en az 3-4 kök bulunmalıdır.

Sertleştirme Dönemi
Köklenmenin tamamlandığı devrede çelikler perlitten sökülerek 8x12 cm ebadında küçük naylon torbalara veya saksılara şaşırtılır. Şaşırtma saksılara yapılacaksa drenajı sağlamak için sterilize edilmiş çakıl saksıların dibine yerleştirilir. Üzerine ince elenmiş toprak + mil + gübre karışımı konur. Küçük naylon torbalara şaşırtmada da toprak+ mil+ gübre karışımı konur. Dikimden sonra nisbi rutubeti daha düşük bir alıştırma serasına alınan bitkiler günde 2-3 defa nemlendirilir. Bitkilerin ortama alışmaları 1-3 haftayı alır.

Yetiştirme Dönemi
Bitkilerin araziye dikilmeye hazır oluncaya kadar fidanlıkta kuvvetlendirilmesidir. Sertleştirme safhasından sonra bitkiler 3L kapasiteli plastik torbalara geçirilir. Fidanlıkta 1-1,5 m eninde 15-20 m uzunluğunda tavalar açılır. Tavaların arasında 30-40 cm genişliğinde servis yolları bırakılır. Yetiştirme döneminde bitkinin su ihtiyacını karşılamak için yağmurlama ve damlama sulama sistemleri gerekmektedir.

Mist propogation sistemi ile fidan yetiştiriciliği bazı avantajlar sağlamaktadır. Bunlar;

- Zeytin fidanı yetiştiriciliği daha kısa sürede yapılabilmektedir.
- Zeytin fidanlarının birörnek olması nedeniyle bu fidanlarla tesis edilen zeytinlikler de standart olmakta ve ağaçlar daha erken mahsüle yatmaktadır.
- Bol miktarda üretim materyali temini nedeniyle üretim geniş çapta yapılabilmektedir.

Bununla birlikte Mist propogation sisteminde otomatik bir sisleme sistemine ihtiyaç duyulmaktadır. Sisleme sulama suyunun basınç altında sisleme başlıklarından çıkışıyla sağlanır. Sistem basınç tankı, su deposu, su tesisatı, manyetik çekvalf ve elektronik kumanda devresi ve püskürtme başlıklarından meydana gelir.